W Polsce może i powinno powstać centrum Doskonałości NATO ds. Sztucznej Inteligencji, taki postulat programowy przedstawiła przed szczytem Sojuszu Północnoatlantyckiego, który na początku lipca odbędzie się w tureckiej Ankarze, Fundacja SET Security-Energy-Technology. Podczas spotkania, które 29 czerwca odbyło się w Pałacu Prezydenckim, przedstawiciele Fundacji SET oraz wspierających i współtworzących inicjatywę 15 innych polskich think-tanków i organizacji, zaprezentowali inicjatywę kierownictwu Biura Bezpieczeństwa Narodowego, na czele z Szefem BBN ministrem Bartoszem Grodeckim.

Centra Doskonałości NATO (NATO Centres of Excellence – COE) są wielonarodowymi instytucjami wojskowymi posiadającymi akredytację NATO. Ich zasadniczą misją jest dostarczanie wiedzy, wspieranie rozwoju doktryn, identyfikowanie wniosków z doświadczeń operacyjnych, poprawa interoperacyjności i zdolności operacyjnych oraz testowanie i walidacja koncepcji teoretycznych. COE specjalizują się zazwyczaj w jednym obszarze funkcjonalnym, działając poprzez:

• edukację, szkolenie i ćwiczenia;
• analizę i wyciąganie wniosków z doświadczeń;
• rozwój doktryny i standaryzację;
• rozwój koncepcji i eksperymentowanie.

Spośród 30 działających dziś w ramach NATO centrów doskonałości, żadne nie jest dedykowane zagadnieniom AI jako podstawowemu obszarowi specjalizacji.

– To strukturalna luka w ekosystemie NATO – stwierdza inicjatorka koncepcji płk rez. dr Karolina Grenda z Fundacji SET – Zaskakująca luka, biorąc pod uwagę znaczenie AI, wymienianej przez NATO na pierwszym miejscu wśród zmieniających świat przełomowych technologii, a także w kontekście strategii Sojuszu dotyczącej AI, która zakłada zdecydowane przyspieszenie wdrażania sztucznej inteligencji w obronności dla utrzymania przewagi technologicznej – podkreśla dr Grenda.

Spośród 30 akredytowanych przez NATO Centrów Doskonałości dwa działają już w Polsce, to Counter Intelligence (CI) COE w Krakowie oraz Military Police (MP) COE w Bydgoszczy. Warto przy tym zauważyć, że np. Niemcy są państwem ramowym dla trzech centrów, podobnie jak Włochy.

Dlaczego NATO AI COE miałoby znaleźć się w Polsce? Jak przekonuje dr Karolina Grenda – Polska dysponuje unikalną kombinacją przewag: wyjątkowym kapitałem intelektualnym, plasującym polskich ekspertów w światowej czołówce w zakresie cyberbezpeiczeńśtwa, IT, a szerzej nauk ścisłych, pogłębioną wiedzą operacyjną wynikającą z roli zwornika wschodniej flanki NATO, jesteśmy też liderem NATO jeśli chodzi o wydatki obronne liczone jako procent PKB, a także rozwijamy ekosystem AI opierający się na rosnącym zapleczu akademickim, a także ponadprzeciętnej adopcji AI w społeczeństwie.

Podczas spotkania w Pałacu Prezydenckim, przedstawiciele środowisk technologicznych i obronnych zwrócili się o rozpoczęcie przez Polskę zabiegów dyplomatycznych ukierunkowanych na powołanie w Polsce NATO AI COE w trakcie zbliżającego się szczytu Sojuszu. Jak przekonywano, wzorem Estonii, która po cyberatakach z 2007 roku stworzyła globalny ośrodek cyberobrony w Tallinie, Polska może dziś wykorzystać swoją pozycję na wschodniej flance NATO oraz ambicje związane z obszarem technologicznym, do zbudowania trwałego instytucjonalnego zaplecza Sojuszu w zakresie sztucznej inteligencji, której znaczenie będzie rosło.

– Jesteśmy przekonani z jednej strony o ogromnym potencjale naszego kraju do ogrywania wiodącej w ramach NATO roli w obszarze technologii przełomowych. Z drugiej strony także o tym, że z puli wszelkich możliwych do wykorzystania w tym celu narzędzi – utworzenie sojuszniczego centrum doskonałości jest najbardziej efektywnym rozwiązaniem, mogącym pozycjonować Polskę w gronie liderów – wskazuje Tomasz Zdzikot, Przewodniczący Rady Fundacji SET i Zastępca Przewodniczącego Rady Bezpieczeństwa i Obronności przy Prezydencie RP, współautor koncepcji. Jak przekonuje – Sztuczna inteligencja jest technologią definiującą charakter współczesnego konfliktu i przyszłość obronności. NATO potrzebuje dedykowanego centrum kompetencyjnego, które skonsoliduje wiedzę w tym obszarze, a Polska jest naturalnym kandydatem do roli gospodarza takiego centrum.

Kroki, jakie powinna podjąć Polska w celu realizacji opisanej przez think-tanki koncepcji mają charakter zarówno dyplomatyczny, jak i operacyjny. Jak mówi Prezes Fundacji SET Wojciech Dąbrowski – Należy zbudować koalicję sojuszniczych państw zainteresowanych udziałem w tworzeniu takiego centrum, sformułować jego koncepcje instytucjonalną i misję, a finalnie przedstawić ofertę Sojuszniczemu Dowództwu ds. Transformacji (NATO ACT). Jak zaznacza Prezes Dąbrowski – Zdajemy sobie sprawę, że z podobną inicjatywą występuje Francja, ale podczas spotkania szeroko omówiliśmy dziś argumenty przemawiające za tym, aby to jednak Polska stała się państwem ramowym dla NATO AI COE.

W spotkaniu, które może być początkiem tej drogi, poza Fundacją SET, a także kierownictwem Biura Bezpieczeństwa Narodowego, ze wspomnianym już szefem BBN Bartoszem Grodecki, jego zastępcą – gen. bryg. rez. Mirosławem Brysiem oraz dyrektorami – Witoldem Milczarkiem i Marcinem Stachowskim, wzięli udział również przedstawiciele 15 organizacji: AI LAW TECH Foundation, Defence Institute, Frontline Foundation, Fundacji Bezpieczna Cyberprzestrzeń, Fundacji CISO #Poland, Fundacji INFO OPS Polska, Fundacji Obserwatorium Rozwoju Gospodarki i Demokracji, Fundacji Polska Przyszłości – Instytut Libertatis, Instytutu Bezpieczeństwa Narodowego, Instytutu Kościuszki, Instytutu Spraw Gospodarczych im. Eugeniusza Kwiatkowskiego, Instytutu Strategii Narodowej, ISACA Katowice Chapter, Polskiego Towarzystwa Gospodarczego oraz Stowarzyszenia Absolwentów Studiów Cyberbezpieczeństwa MBA.

– Dziękujemy BBN za możliwość zaprezentowania koncepcji w gorącym okresie przed Szczytem NATO i w imieniu wszystkich partycypujących w jej opracowaniu organizacji – deklarujemy pełną gotowość do merytorycznej współpracy na dalszych etapach prac – deklaruje dr Karolina Grenda.