유럽, 원자재 의존 위기에 직면: "RESource EU" 패키지가 이 무력함을 극복할 수 있을까?

Na początku grudnia 2025 r., Stéphane Séjourné, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej ds. Dobrobytu i Strategii Przemysłowej, ogłosił pakiet środków legislacyjnych i finansowych pod nazwą „RESource EU”, mający na celu wzmocnienie pozycji Europy w zaostrzającej się globalnej rywalizacji o dostęp do strategicznych surowców. To kolejny unijny plan naprawczy, który ma w założeniu uwolnić Europę od skrajnie niebezpiecznej zależności importowej.

Aby wyprodukować jeden samochód elektryczny potrzeba ponad 65 kg grafitu, 50 kg miedzi, blisko 40 kg niklu i 25 kg magnezu, a także kilogramów kobaltu, litu i szeregu innych surowców. Powstanie jednego myśliwca F35 wymaga przeszło 400 kg pierwiastków ziem rzadkich, a okrętu podwodnego o napędzie atomowym już ponad 4,5 tony tych surowców. Także dlatego NATO opracowało i opublikowało listę 12 surowców krytycznych niezbędnych dla przemysłu obronnego. Takich surowców, określanych mianem surowców krytycznych, Unia Europejska identyfikuje zaś 34, włączając w to grupy takie jak platynowce oraz lekkie i ciężkie pierwiastki ziem rzadkich. Ich znaczenie dotyka podstaw funkcjonowania i rozwoju nowoczesnej gospodarki, zwłaszcza biorąc pod uwagę unijne priorytety związane np. z transformacją energetyczną. Dlatego też wszystkie eksperckie prognozy wskazują na spodziewane w perspektywie najbliższych lat kilkudziesięciokrotne wzrosty zapotrzebowania na surowce takie jak lit, grafit czy kobalt. Jednocześnie jednak Unia Europejska od lat pozostaje w silnej zależności od importu surowców, na których opiera swoją gospodarkę, przemysł i bezpieczeństwo. Warto podkreślić, że ten stan głębokiej zależności utrzymuje się mimo kilkunastu lat realizowania europejskich polityk w zakresie bezpieczeństwa dostaw surowców krytycznych. Unia Europejska, która jako jedyny region na świecie traktuje górnictwo jako schyłkową branżę, jest trwale i narastająco uzależniona od importu wielu surowców krytycznych, zwłaszcza z krajów o podwyższonym ryzyku geopolitycznym, takich jak Chiny, Rosja czy Demokratyczna Republika Konga, w której nota bene 70% kopalni kobaltu jest własnością Chin. Z danych Komisji Europejskiej wynika zresztą, że Chiny są dziś największym na świecie dostawcą aż 34 z 51 kluczowych surowców, w tym między innymi zaspokajając całkowite globalne zapotrzebowanie na 10 ciężkich pierwiastków ziem rzadkich (HREE), wykorzystywanych m.in. w przemyśle motoryzacyjnym, lotniczym, obronnym, a także w energetyce odnawialnej i elektronice. Tą przewagę konkurencyjną Chiny zaczęły zresztą aktywnie wykorzystywać. Szerokim echem na całym świecie odbiły się, odroczone na razie po rozmowach między Prezydentem Donaldem Trumpem a Prezydentem Xi Jinpingiem, decyzje Chin dotyczące zaostrzenia kontroli eksportu pierwiastków ziem rzadkich. Chińskie restrykcje, uzasadniane koniecznością ochrony bezpieczeństwa i interesów narodowych, stanowią, że zagraniczne firmy (także te spoza Chin), które eksportują produkty zawierające co najmniej 0,1% chińskich pierwiastków ziem rzadkich lub wykorzystujące chińskie technologie wydobycia, przetwarzania czy recyklingu, będą musiały uzyskać licencję wydaną przez chińskie Ministerstwo Handlu. Nie będą przy tym co do zasady zatwierdzane wnioski dotyczące eksportu do użytkowników wojskowych, firm z list kontrolnych oraz w celach wojskowych lub związanych ze zwiększaniem potencjału wojskowego. Polityka Chin, to kolejny jasny sygnał: czas inwestować w poszukiwania surowców i nowe projekty wydobywcze, surowcową dywersyfikację i niezależność technologiczną.

수년간 유럽연합(EU)이 원자재 안보 정책을 수립하면서 정작 자국의 광업 부문에 대해서는 완전히 자멸적인 행보를 보여왔다는 사실을 잊어서는 안 됩니다. 그 결과는 핵심 원자재의 안정적인 확보에 대한 현재의 문제뿐 아니라, 거대한 광산업에서 EU가 거의 완전히 배제되는 상황으로까지 이어졌습니다. 주목할 만한 점은 현재 세계 50대 광업 기업의 총 시가총액이 약 2조 달러에 달한다는 사실입니다. 하지만 이 중 유럽연합 기업은 단 한 곳도 포함되어 있지 않습니다.

Jako wprowadzenie do omówienia planu „RESource EU” trzeba jeszcze przywołać trzy okoliczności. Po pierwsze, już w 2008 r., w komunikacie The raw materials initiative, Unia Europejska diagnozowała wyzwania związane z dostępem do kluczowych, innych niż energetyczne surowców, a także formułowała zasadnicze kierunki działania, wśród których wymieniano:

  • 적극적인 무역 정책과 원자재 외교는 다른 산업 경쟁자들과 동일한 조건으로 국제 시장에서 원자재에 접근할 수 있도록 보장하는 것을 목표로 합니다.
  • 유럽산 원자재 공급량을 늘리고
  • EU 내 1차 원자재 소비 감소.

17년이라는 시간과 그 기간 동안 만들어지고 시행된 수많은 전략과 법률에도 불구하고, 유럽의 상황은 2008년에 바꾸고자 했던 것과 실질적으로 크게 다르지 않습니다.

Po drugie, w kwietniu 2024 r. Unia Europejska przyjęła pierwszy kompleksowy akt prawny poświęcony surowcom krytycznym. Celem rozporządzenie Critical Raw Materials Act jest osiągniecie do 2030 r. zdolności Unii Europejskiej do wydobycia przynajmniej 10%, przeróbki co najmniej 40% oraz recyclingu co najmniej 25% rocznego zużycia surowców strategicznych, a także osiągnięcie poziomu dywersyfikacji dostaw gwarantującego, że żadne państwo nie będzie zapewniało więcej niż 65 % rocznego unijnego zużycia surowców strategicznych.

셋째, 올해 10월 SET 안보-에너지-기술 재단은 "유럽연합의 전략적 원자재 자립: 금속 및 광물 확보를 위한 세계적 경쟁, 유럽의 입장과 과제"라는 종합 보고서를 발간하여 유럽연합 집행위원회 고위 관계자들에게 제출했습니다. 이 전문가 보고서는 다각적인 진단과 더불어 13가지 권고 사항을 제시했는데, 그중 핵심은 EU 기금과 유럽투자은행(EIB), 유럽부흥개발은행(EBRD)의 자본으로 운영되는 일본(JOGMEC)과 한국(KOMIR) 모델을 본뜬 EU 기관 설립이었습니다. 이 기관의 주요 임무는 전략적 원자재 비축량 수집 및 관리, 그리고 EU 내외의 채굴 및 가공 프로젝트에 대한 공동 투자 등이 되어야 합니다. 또한 보고서는 그린란드를 포함한 유럽의 유망한 원자재 생산 지역에 대해서도 논의했습니다.

"RESource EU" 패키지는 주로 SET 재단 보고서에서 제시된 권고 사항을 이행하는 데 중점을 두고 있습니다. 이 패키지의 핵심은 2026년까지 유럽 핵심 원자재 센터를 설립하는 것입니다. 유럽 위원회는 새로운 유럽 기관이 세계에서 가장 효율적인 원자재 관리 기구 중 하나로 평가받는 일본의 금속 및 에너지 공급 안보 기구인 JOGMEC을 모델로 삼을 것이라고 공언하고 있습니다. JOGMEC은 분석 활동, 시장 개입, 전략적으로 중요한 프로젝트에 대한 공동 투자 등을 수행할 수 있습니다. 센터의 주요 임무는 다음과 같습니다.

  • 원자재 부문 전체 가치 사슬에 대한 전략적 분석 및 모니터링 – 이 센터는 자원, 1차 및 2차 시장, 재고, 비용 및 위험에 대한 종합적인 데이터를 수집할 것입니다.
  • 공동 구매 및 수요와 공급의 균형 유지 – 이는 가스 및 백신 위기 당시의 경험에서 직접 가져온 메커니즘입니다.
  • 전략적 비축량 구축 및 관리 – 본 센터는 가격 충격, 정치적 압력 및 갑작스러운 공급 차질로부터 업계를 보호하는 "방패" 역할을 하도록 설계되었습니다.

마찬가지로 중요한 것은, 이 센터가 유럽 및 국가 차원의 금융 수단을 조율하는 역할도 수행할 것이라는 점입니다. 이를 위해 센터는 축적된 정보와 지식을 활용하여 핵심 원자재 공급망 전반에 걸쳐 EU 및 국가 차원의 활동과 재정 흐름을 안내할 것입니다. 센터는 포트폴리오 관리자로서 전략적 원자재를 위한 다양하고 지속 가능하며 안전한 가치 사슬 구축에 힘쓸 것입니다. 금융 수단은 특정 프로젝트의 필요에 맞춰 제공되며, 대출 및 보증에서부터 공공 및 민간 금융 기관, 그리고 회원국 핵심 원자재 기금과의 협력을 통해 제공되는 자기자본 투자에 이르기까지 다양할 것입니다. 유럽 위원회는 유럽투자은행(EIB), InvestEU, Battery Booster, 그리고 혁신 기금을 중심으로 향후 12개월 내에 총 30억 유로를 동원할 계획입니다.

"RESource EU" 패키지는 2029년 또는 그 이전에 착수할 수 있는 프로젝트에 중점을 두고 있으며, 배터리, 희토류, 핵심 방위 원자재 등 주요 가치 사슬에서 EU가 특정 국가에 대한 원자재 의존도를 30~50% 줄이는 것을 목표로 합니다. 위원회는 또한 전략적이고 즉각적인 재정 지원이 필요한 프로젝트 사례를 선정했습니다. 여기에는 그린란드 리소스(Greenland Resources)가 시행하고 있으며 유럽 방위 산업에 매우 중요한 것으로 평가되는 그린란드 동중부의 말름비에르그(Malmbjerg) 몰리브덴 광산에 대한 SET 재단의 보고서가 포함됩니다.

유럽 ​​원자재 시장에서 가장 역설적인 현상 중 하나는 유럽이 만성적인 희토류 및 전략 금속 부족에도 불구하고 이러한 고철을 수출하고, 그 고철을 사용하여 제조된 완제품 자석이나 기타 제품 및 반제품을 제3국에서 수입한다는 사실입니다. 유럽 위원회는 이러한 관행을 바꾸고자 하며, "RESource EU"는 위원회가 2026년 상반기에 영구 자석, 알루미늄 고철, 그리고 필요에 따라 구리 고철을 포함한 고철 및 폐기물에 대한 수출 제한 조치를 제안할 것으로 예상합니다. 그러나 재활용 강화는 고철 수출 제한과 연계된 하나의 수단으로 작용할 것입니다. 위원회의 핵심 제안은 신제품에 사용되는 자석에 유럽 연합 내에서 처리된 재활용 폐기물에서 추출한 핵심 원자재를 일정 비율 이상 포함하도록 의무화하는 것입니다. 재활용을 촉진하고 무분별한 수출을 억제하기 위해 하드 드라이브, 변환기, 스피커, 전동 장난감 등을 포함한 제품 라벨링 요건도 확대될 예정입니다.

위원회는 또한 유럽 환경 허가 시스템이 최근 몇 년 동안 EU 내 광업 프로젝트 개발의 주요 장벽 중 하나가 되었다는 점을 지적했습니다. 이에 따라 위원회는 회원국 내 EU 환경 허가법 시행을 간소화하고 조화롭게 하기 위한 지침을 2026년 1분기에 발표할 예정이라고 밝혔습니다. 더불어, 이번 조치에는 수자원 기본 지침(Water Framework Directive)의 검토 및 개정, 그리고 화학물질 등록, 평가, 허가 및 제한에 관한 규정(REACH) 개정안과 발암물질, 돌연변이 유발물질 및 생식독성물질(CMRD) 개정안에 광업, 재활용 및 가공 부문의 특수한 운영 방식을 고려한 내용도 포함되어 있습니다.

"RESource EU"는 유럽의 원자재 외교 발전을 지원하는 것을 목표로 합니다. 유럽연합은 현재 아르헨티나, 호주, 캐나다, 칠레, 콩고민주공화국, 그린란드, 카자흐스탄, 나미비아, 노르웨이, 르완다, 세르비아, 남아프리카공화국, 우크라이나, 우즈베키스탄, 잠비아 등 15개국과 원자재 협력 관계를 맺고 있으며, 세계 2위 희토류 생산국인 브라질을 포함해 더 많은 협력 관계를 구축할 계획입니다. 또한 유럽연합 집행위원회는 우크라이나 및 서부 발칸 국가들과의 협력을 심화하고, 이들을 EU 가치 사슬의 미래 연결 고리로 명시적으로 지정했습니다.

„RESource EU” jako kolejną po Critical Raw Materials Act próbą nadrobienia wieloletnich zaniedbań Unii Europejskiej w obszarze surowców krytycznych. Komisja, po raz pierwszy od kilkunastu lat, deklaruje gotowość do budowy realnych narzędzi operacyjnych: Europejskiego Centrum Surowców Krytycznych, wspólnych zakupów, strategicznych rezerw, skoordynowanego hubu instrumentów finansowych oraz regulacji ograniczających eksport złomu i wzmacniających recykling. Dokument wskazuje także konkretne projekty, które mają ruszyć jako pierwsze oraz zapowiada intensyfikację dyplomacji surowcowej. Jednocześnie wobec licznych w ciągu ostatnich kilkunastu lat strategii faktyczna sytuacja UE w zakresie uzależnienia od państw trzecich – zwłaszcza Chin – niewiele się zmieniła, a wręcz wraz z dekonstrukcją europejskiego sektora górniczego, postępem technologicznym opartym na surowcach, a co za tym idzie wzrostem zapotrzebowania, można powiedzieć, że zależność stała się nawet jeszcze głębsza. „RESource EU” jawi się więc jako odpowiedź konieczna, ale spóźniona. Trzeba też stwierdzić, że skala zapowiedzi nie gwarantuje, szczególnie w Unii Europejskiej, adekwatnej skali realizacji. Plan jest rozbudowany i składa się z wielu elementów, których w pełnym wymiarze nie omawiam w tej krótkiej publikacji, ale doświadczenia ostatnich 17 lat pokazują, że UE regularnie tworzy ambitne strategie, które następnie rozpływają się w procesach międzyinstytucjonalnych, biurokratycznych i politycznych. Europejskie polityki wyznaczają też często przeciwstawne cele, w których te związane z sektorem surowcowym najczęściej okazują się drugoplanowe. Trudno dziś ocenić, czy „RESource EU” nie podzieli tego samego losu.

유럽 ​​핵심 원자재 센터는 유럽 원자재 안보의 핵심 축이 될 뿐만 아니라 EU 행정 체계를 확장하는 또 다른 계층이 될 수 있습니다. 일본석유화학전구센터(JOGMEC) 모델은 타당하지만, 이를 EU의 특수한 환경에 그대로 적용한다고 해서 일본의 모델과 동일한 결과를 보장할 수는 없습니다. '과도한 제도화'의 위험은 분명히 존재합니다.

이번 지원책에 자금 조달 방안이 포함된 것은 좋지만, 발표된 30억 유로는 필요한 자금의 규모와 광산 및 가공 투자에 필요한 자본 집약도를 고려할 때 상징적인 금액에 불과합니다. 예를 들어, 최근 언론에 널리 보도된 KGHM의 하부 실레시아 지역 신규 갱도 3곳(레트쿠프, 가보르지체, GG-2 "오드라") 건설 투자는 최소 90억 PLN의 비용이 소요될 것으로 예상되며, 완공까지 약 10~15년이 걸릴 것으로 보입니다.

그린란드의 말름비에르그 광산이나 독일의 리튬 프로젝트와 같은 유럽 위원회의 우선 사업들은 현재로서는 효과를 입증하는 증거라기보다는 정치적인 메시지에 가깝습니다. 유럽의 인허가 절차, 지역 사회와 국제 환경 단체의 반발, 그리고 전반적인 환경 문제들이 이러한 사업들을 지연시키거나 무산시킬 수 있으며, 유럽 광산 사업의 역사가 이를 거듭 증명해 왔습니다.

EU에서 폐기물 유출을 제한하는 것은 필요하지만, 수출이 기존 사업 모델의 핵심이었던 산업계의 반발을 불러일으킬 수 있습니다. 시행을 위해서는 정확한 집행이 필수적이지만, EU가 항상 폐기물 흐름을 통제할 수 있는 것은 아닙니다. 재활용이 전략적 원자재 공급 문제를 해결하는 만능 해결책은 아닙니다. 유럽연합 집행위원회는 회수 및 라벨링 요건에 대해 광범위하게 논의하고 있지만, 낙관적인 가정 하에서도 재활용이 광업을 대체할 수는 없으며, 특히 수요가 증가하는 상황에서는 더욱 그렇습니다. 더욱이 광업은 유럽연합에서 사회적, 정치적으로 가장 논쟁적인 분야입니다.

원자재 외교는 올바른 접근 방식이지만, 여전히 능동적이지 않고 수동적인 대응에 그치고 있습니다. 15개국과의 파트너십은 인상적으로 들리지만, EU는 수십 년 동안 동일한 국가들에 광산, 인프라, 가공 시설에 투자해 온 중국을 따라잡기에는 여전히 부족합니다. 아시아 기업들과 동등한 수준의 금융 수단을 갖추지 못한 상태에서 진정한 경쟁을 이야기하기는 어렵습니다.

근본적인 질문 하나가 여전히 답을 찾지 못하고 있습니다. 유럽연합 집행위원회와 회원국들은 과연 유럽에 광산이 남아 있기를 진정으로 원하는 것일까요? 만약 그렇지 않다면, 어떤 계획도 현재의 의존 구조를 바꿀 수 없을 것입니다. 지금까지의 경험을 보면, 유럽연합은 제도적으로나 사회적으로나, 흔히 말하는 "광산은 끝났다"는 인식에 사실상 순응해 왔습니다. 도널드 트럼프 대통령의 선거 구호와 그에 따른 "시추, 시추, 시추" 정책, 그리고 중국의 원자재 수입 제한 조치가 유럽에서 가져온 현실 인식 변화가 얼마나 오래 지속될지는 장담할 수 없습니다.

요약하자면, "RESource EU"는 올바른 방향으로 나아가는 한 걸음이지만, 단지 첫걸음에 불과합니다. 이 계획은 EU가 문제의 심각성을 인식하기 시작했음을 보여주지만, 그 효과는 지금까지 유럽의 원자재 정책을 마비시켜 온 여러 요인, 즉 정치적·이념적 제약부터 인허가 절차의 속도, 그리고 단순히 발표에 그치지 않고 실제로 투자할 수 있는 능력에 달려 있습니다.

결론적으로, 이번 대책은 유럽연합 집행위원회가 세계 원자재 시장의 현실에 대응하려는 시도라는 점에서 조심스러운 낙관론과, 오랜 경험에서 비롯된 상당한 회의론이 동시에 제기될 수 있습니다. 이것이 진정한 변화의 시작인지, 아니면 그저 서류상으로만 그럴듯해 보이는 또 다른 EU 전략에 불과한지는 앞으로 수년간의 시간이 지나야 드러날 것입니다.

해당 분석의 축약본은 2025년 12월 19일 Nowy Świat 24 웹사이트(x.com/NowySwiat24)에 게재되었습니다.

 

저자 :

Drukowanie

Tomasz Zdzikot

Przewodniczący Rady Fundacji
공유하다: